HABER YAZMA TEKNİĞİ (1)

[M. Şükrü ŞEKER]

HABER YAZMA TEKNİĞİ

Haber Yazma Tekniği'ni anlatmadan evvel, şunu vurgulamakta yarar var. “Haber nasıl yazılır?” diye kesin bir kural olmamakla birlikte; ana tabloyu oluşturan, belli başlı bir yapısı vardır. Çünkü; her medya kuruluşunun kendine has bir yapısı veya izlediği bir politikası vardır. Şayet; haber, bir kural ve tür dahilinde yazılsaydı, illerde ve ilçelerde yani Türkiye’de tek bir gazetenin çıkması gerekirdi.



Haber Yazmanın İlk Kuralları

Haber yazılırken; mutlaka doğru olmalı, iyi araştırılmalı, haberi yazanın kendisi bu doğruluğa mutlaka inanmalıdır. Haberi yapan kişinin, habere kendi görüşünü katmaması gerekir.


Basında bir “tarafsızlık” vardır bir de “bağımsızlık”. Genelde; basından en çok beklenen, tarafsız olmasıdır ancak; basının tarafsız olması, belirli yayın ilkeleri çerçevesinde mümkün değildir. Yanlış bir beklentidir, kavramların karıştırılmasıdır.


Asıl olan, basının bağımsız olmasıdır. Görüşleri savunurken, maddi veya politik çıkar beklememelidir. Bunun için haber veya yayın yapılmamalıdır. Bu etik de değildir.



Haber Yapan/Yazanların Temel Görevleri ve İlkeleri

Türkiye Gazeteciler Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’nin birinci maddesi; “Halkın gerçekleri ve doğruları bilme hakkı adına, gazeteci kendi açısından sonuçları ne olursa olsun, gerçeklere ve doğrulara saygı duymak ve uymak zorundadır” der. Yani, ilke olarak haberi yazarken; doğruları arayıp, bulmak zorunda olduğumuzu ifade eder.


Dördüncü maddesi; “Gazeteci temel bilgileri yok edemez, görmezlikten gelemez ve metinlerle belgeleri değiştiremez, tahrif edemez. Yanlış, yanıltıcı ve tahrif edilmiş yayın malzemesi kullanmaktan uzak durur,” diyor. Bugünki medyaya baktığımızda maalesef, bu kurala riayet edilmiyor. Ancak; en fazla riayet edilmesi gereken kuralların başında geliyor.


Yine aynı bildirgenin onuncu maddesi “Gazeteci, intihal (aşırma), iftira, hakaret, lekeleme, saptırma, manipülasyon (yönlendirme), söylenti, dedikodu ve mesnetsiz suçlamalardan kesinlikle uzak durur” der.




Haber Dili ve Kavram

Haberi yazan ve yayınlayanların Türkçe’yi çok iyi kullanılmaları gerekmektedir. Kullanılacak yanlış bir kelime, cümlenin içeriğini değiştirebileceği gibi yanlış anlaşılmasına da neden olur. Bu, telafisi çok zor sonuçlar doğurabilir.



Bir de yanlış kullanılan kelimelerdeki anlam sapmaları veya yanlış kullanmadan kaynaklanan olumsuz değişiklikleri vardır. Örnek, “polis gözetim altına aldı” veya “savcı gözetim altına aldı” olarak ifade ediliyor. Aslında; polisin veya savcının uygulaması “gözaltına alma” işlemidir. “Gözetim altına alma” ise eski adıyla “müşahede altına almak” sanıkların, adli tıp kontrolünden geçirilerek; o suçu işleyip, işleyemeyeceğine veya cezai ehliyeti olup, olmadığına ve mahkeme kararı ile kararlar aşamasını anlatan bir ifadedir. Ama medya “gözetim altına alma” ifadesini o kadar çok kullanır oldu ki; bu, özen göstermediklerini veya bilinçsizliklerini ortaya koyuyor.




Haber Yazarken Konu ve Kaynak Sorgulama

Gazetecilik veya haber yapma evrensel bir meslektir. Bu nedenle de “haber nedir, nasıl yazılır?” konusunu işlerken, yerel haber böyle yazılır, ulusal haber böyle yazılır, uluslararası haber böyle yazılır gibi bir ayrım söz konusu değildir.


Haberi yazarken; dikkatle uyulması gereken kurallar vardır, bunlar detaylarıyla (Haber Yazma Tekniği 1-2-3-4 ) anlatılacaktır . Özetle; 5N1K sorusuna cevap verecek bilgiler soyut değil, somut olmalıdır. Ancak; çok sık karşılaştığımız haberlerde, mesela; trafik kazasına yönelik haberlerde; ölü ve yaralı sayıları konusunda, farklı bilgiler ve rakamlar ifade edilmektedir. Gazetecilerin konuya verdikleri önem kadar, haberi aldıkları kaynağın verdiği bilgiyle de sınırlıdır. Yani, gazeteciler de yanlış yaparlar ama bu yanlışa fırsat vermemek için veya en aza indirmek için; olaya konsantre olmalı, araştırmalı ve gözlemlemelidir. Edindiği bilgileri de doğrulatmalıdır.



Dünyada haber yapanları “kullanmaya” en açık meslek habercilik/gazeteciliktir. Yani; size bilgiyi veren, işine geldiği oranda aktarabilir veya belgeleri kısıtlı olarak ta yansıtabilir. Haber kaynağınız; kendi adına çıkar için ya da başkalarını suçlamak için kullanabilirler. Bu oyuna gelinmemeli ve mutlaka edinilen bilgi ve belgelerin araştırılması gerekmektedir. Haber kaynağınızın, yakınınız veya tanıdığınız olması da bir şey ifade etmemelidir.
Çok güvendiğiniz insanlar da sizlere yanlış bilgi veya belge verebilirler.


HABER YAZMA TEKNİĞİ (2)



M. Şükrü ŞEKER


Not: Konu ile ilgili soru veya merak ettikleriniz olursa, ilgili bölüm ya da satırdan alıntı yaparak danışabilirsiniz. Sorularınız en kısa zamanda cevaplanacaktır.

Sadece kaynak belirtilerek adres (link) verilir.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na (FSEK) göre bir bölümü veya tamamı alıntı yapılamaz, kopyalanamaz ve izinsiz yayınlanamaz. Her hakkı saklıdır.