HABER YAZMA TEKNİĞİ (2)

[M. Şükrü ŞEKER]

HABER YAZMA TEKNİĞİ (2)

Haber Nedir?

Önemli ya da ilginç olması kaydıyla okuyucular için gerçeklerle ilgili, doğru ve anlaşılır bilgilerdir.


Haber Yazım Dili

Yazılacak haber metni; anlaşılır, sade sözcükleri içeren cümlelerden oluşmalıdır.


Okurların çeşitli eğitim, kültür ve alt yapı kategorilerinden oluştuğu unutulmamalıdır. Yazdığınız metin her kişi tarafından rahatlıkla okunup, anlaşılan bir içeriğe sahip olmalıdır. Herkesin aynı statüde olması beklenemez, beklenmemelidir.


İlgili bir gruba veya mesleğe ait özel kullanılan sözcükler herkesin anlayacağı bir dile çevrilmelidir (Tıp dili vs.) Çevrilmesi imkansız kelimelerden kaçınılması gereklidir. Şayet, zorunlu olarak kullanılması gerekiyorsa mutlaka açıklaması ile yazılmalıdır.


Kurum ve kuruluş kısaltmalarında (TDK gibi) bir defaya mahsus tam açıklama yapıldıktan sonra kullanılmalıdır. Örnek: Türk Dil Kurumu (TDK) Daha sonra bu kısaltma metin içerisinde kullanıla bilinir.


Gereksiz kelime kullanmaktan ve lüzumsuz ifadelerden mümkün olduğunca kaçınılmalıdır. Az ve öz satırla, çok bilgiyi okura aktarmaktır. Aksi takdirde; okurların, haberin içeriğinden dolayı kuşku duymalarını sağlar.


Haber metnini yazarken, üç tane zaman kullanılmalı ve metin içerisinde karıştırılmamalıdır.
Şimdiki zaman: Gitti, dedi, geldi.
Geniş zaman: Gidiyor, örneğin, geliyor.
Dili geçmiş zaman: Gitmişti, söylemişti, gelmişti.
Kesinlikle bunların dışında zaman kullanılmamalıdır.


Çok fazla sıfat kullanılmamalıdır. Çok sıfat kullanmak hem doğru değil hem de olaya hakim olunmadığını ifade eder.


Özne ile yüklemin arasını çok uzun tutmaktan mutlaka kaçınılmalıdır, ne kadar birbirine yakın olursa haber daha iyi olur.


Dünyada ve ülkemizde erkekler medyaya hakimlerdir; bu nedenle, genelde erkek dili kullanılır. Yazılan haber metinlerinde buna dikkat edilmesi gerekir. Unutulmaması gereken en önemli kavram ise kadın sorunu ile ilgili konularda buna daha çok fazla önem verilmesi gerekir.


Yazı Metninde Sözcükler ve Heceler

Yazdığınız metinde kullanacağınız kısa sözcükler her zaman daha açık, daha renkli ve etkilidirler. Sözcüklerin 8 heceli olması yerine 4-5 heceli sözcüklerin kullanılmasına önemle dikkat edilmelidir.


Bir sözcüğün hece sayısı ne kadar fazlaysa anlaşılması da o kadar zordur. Cümlelerimizde sıradan sözcükler kullanarak, sıra dışı şeyler anlatmalıyız. Bu nedenle uzun sözcüklerden kaçınılmalıdır.


Yazdığınız metin, hem açık hem de iyi yazmak isteniliyorsa olabildiğince kısa sözcüklerle oluşturulması gerekir.


Siyaset ve ekonomi alanındaki özgü terimler kullanılması şarttır. Ancak; metnin, mümkün olduğunca anlaşılır olması için çaba harcanmalıdır.


Basit, sıradan olay ve konuları ağdalı sözcüklerle ambalajlayıp süslemek okura sıkıntı veren ve kavrayamayacağı bir metin olmasına neden olur. Okurlara sunduğunuz yazılarda mutlaka bunun tersi yapılmalıdır.



Somut, Soyuttan İleridedir

Bir haber yazılırken/yapılırken yüzde 100 doğru bilgiler ile nesnel (objektif) olarak hazırlanmalıdır. Siyasi çıkar beklentileri ya da siyasi görüşünüz nedeniyle, öznel (subjektif-objektif karşıtı) bakış açısı ile yazı veya haber yazılmamalıdır. Yani taraftar edası ile olmamalıdır.


Olay/konu, mümkün olduğu kadar somut anlatılmalıdır. Bunu yapabilmek için “gözlem” (dikkatli ve planlı olarak ele alınıp incelenmesi, müşahede) yapılmalıdır. Gözlem neticesinde elde edilen sonuç değil, gözlemlenen olaylara yer verilmelidir.

Örnek: “Acımasız polis öğrencileri döverek dağıttı, 15 yaralı.” yerine,
“Polis, YÖK’ü protesto eden öğrencileri biber gazı ve cop kullanarak dağıttı, 2’si polis olmak üzere 15 kişi yaralandı.” şeklinde ifade edilmelidir.


Böylelikle izlenimler ile gerçekleri anlatmak; çıkarılacak sonucun, okuyuculara bırakılması sağlanmış olunur. Yani; okurun, yazarın yargıları ile yönlendiriliyormuş duygusuna kapılmasının önüne geçilmiş olunur.


Şayet; bir olay, aktarabileceğinden veya okuru zorlayacak derecede fazla somut ayrıntılar içeriyorsa ne olacak? Örneğin; bir ilçede, saatlerce süren olayları aktarmak gibi. Böyle durumlarda bir bütün yerine, bir parçaya dikkat edilmeli ve çokluk içerisinden en önemli birkaç ayrıntıyı ele alarak, metnin tamamı adına yapı oluşturması sağlanır.



HABER YAZMA TEKNİĞİ (3)


M. Şükrü ŞEKER


Not: Konu ile ilgili soru veya merak ettikleriniz olursa, ilgili bölüm ya da satırdan alıntı yaparak danışabilirsiniz. Sorularınız en kısa zamanda cevaplanacaktır.

[i]Sadece kaynak belirtilerek adres (link) verilir.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na (FSEK) göre bir bölümü veya tamamı alıntı yapılamaz, kopyalanamaz ve izinsiz yayınlanamaz. Her hakkı saklıdır.